Meteorologia w paralotniarstwie. Czyli czym jest tak zwany „warun”
Nie od dziś wiadomo, że całe lotnictwo jest ściśle związane z szeroko rozumianą meteorologią. Temperatura, zachmurzenie, opady czy też wiatr to jedne z wielu składowych pogody, od których zależy przebieg lotu każdego statku powietrznego, który wzbije się w powietrze.
W sporcie paralotniowym meteorologia jest tym bardziej istotna z racji tego, że paralotnia jest statkiem powietrznym o miękkim płacie nośnym (tzw. miękkopłat). Dlatego umiejętność odpowiedniej oceny warunków pogodowych, zarówno przed udaniem się na startowisko, jak i na samym startowisku, ma kluczowe znaczenie, które ma wpływ na przebieg całego lotu – a tym bardziej na bezpieczeństwo pilota i jego sprzętu.
Warun, jak mawiają paralotniarze, to warunki pogodowe pozwalające na lot, jednak różni się on zależnie czy latamy swobodnie, czy napędowo.
Na samym wstępie należy zaznaczyć, że zarówno dla latających swobodnie jak i napędowo warunki, w których występują chmury typu cumulonimbus (Cb), warunki deszczowe oraz takie, gdy jest bardzo słaba widoczność w postaci silnego zamglenia to warunki uniemożliwiające latanie. Natomiast lot przy dużej wilgotności powietrza powyrzej 85-90% w temperaturze wahającej się od +3 do -3°C może stanowić zagrożenie oblodzenia płata nośnego oraz linek. Może to poskutkować pogorszeniem się właściwości lotnych paralotni połączonym z ryzykiem nieświadomego doprowadzenia do przeciągnięcia. Lot w takich warunkach jest jak najbardziej możliwy, lecz wzrok pilota musi być w szególności wyczulony na wszelkie drobinki lodu, które mogą powstać w każdej chwili na jakimkolwiek elemencie sprzętu czy stroju paralotniarza.
Piloci latający swobodnie przy ocenie warunków do latania skupiają się przede wszystkim na tym, aby mieć możliwość wykorzystania naturalnych sił przyrody na swoją korzyść. Tacy piloci zwracają uwagę na aktywność termiczną powietrza oraz na wiatr i jego kierunek, aczkolwiek z tą różnicą, że piloci, którzy startują z wszelkiego rodzaju wzniesień, muszą w szczególności zwrócić uwagę właśnie na kierunek wiatru, gdyż to on definiuje, którą górkę należy wybrać.
Paralotniarze swobodni, aby wzbić się w powietrze mają w zasadzie tylko dwie możliwości. Pierwszą opcją jest wykorzystanie wyciągarki. Wyciągarka jest bardzo fajną opcją, aby móc wystartować w terenie, który absolutnie do startu swobodnego się nie nadaje i to w dowolnym kierunku – o ile ma się wystarczająco dużo miejsca na rozstawienie wyciągarki oraz gdy teren na to pozwala. W takim przypadku pilot skupia się głównie na tym jak silny jest wiatr oraz jak silna jest termika w momencie startu. Mało doświadczony pilot wybierze słabszą aktywność termiczną względem pilota bardziej doświadczonego.
Dla pilotów, którzy mają możliwość startu z górki prócz aktywności termicznej i siły wiatru zwłaszcza ważny jest kierunek z którego wiatr napływa. Z reguły jest tak, że każde wzniesienie ma swój określony kierunek startu, do którego trzeba się dostosować. W takim przypadku zakładając, że kierunek wiatru napływającego na górkę jest od jej strony nawietrznej w osi kierunku startu, to wiatr musi być wystarczająco silny aby umożliwić start. Jednakże nie na tyle silny, aby nastąpiło tak zwane przewianie na stronę zawietrzną górki. Jak to mawiają paralotniarze: „na zawietrznej nie ma ateistów”.
Przewianie jest zatem zjawiskiem, gdy prędkość postępowa skrzydła jest mniejsza od siły wiatru. W takim przypadku paralotniarz leci „na wstecznym” w stronę zawietrznej strony górki, co jest bardzo niebezpieczne ze względu na panujące tam zawirowania powietrza. W takim przypadku najlepiej mieć do swojego zestawu latającego podłączony tzw. speed system, który umożliwi zwiększenie prędkości postępowej skrzydła – jednak kosztem szybszego opadania.
Warunki, w których prędkość postępowa zrównuje się z wiatrem to dla paralotniarzy swobodnych warunki żaglowe. Żagiel jest formą latania wzdłuż zbocza danej górki w taki sposób, aby utrzymywać się możliwie tak blisko zbocza jak tylko się da, aby być w strefie noszenia. W takim przypadku speed system umożliwia korygowanie wysokości lotu oraz podjęcie decyzji o lądowaniu.
Warunki, w których prędkość wiatru jest słabsza od prędkości postępowej skrzydła to warunki, które umożliwiają po prostu zlot z górki. Aczkolwiek jeśli istnieją warunki termiczne, można próbować znaleźć komin termiczny i zdobywać wysokość właśnie dzięki termice, pokonując nawet dziesiątki kilometrów latając od komina do komina.
Optymalna siła wiatru dla każdej z form latania swobodnego zdecydowanie się różni. Tym bardziej, że siłę wiatru należy też dopasować do wielkości skrzydła na jakim dany pilot lata.
Dopasowanie to jest istotne ponieważ odpowiednia siła wiatru będzie inna dla skrzydeł o większej powierzchni, a inna dla tych mniejszych.
Należy też pamiętać o tym, że prędkość wiatru na przedpolu górki jest mniejsza niż na jej szczycie. Będąc więc już na dole, można odnieść mylne wrażenie, że wiatr jest za słaby lub idealny, a po wejściu na miejsce startu prawda okazuje się zupełnie inna. Porównać to można do zaciśniętego węża z wodą gdzie w miejscu przewężenia prędkość przepływu wody wzrasta. W tym przypadku zmiana wysokości terenu powoduje zwiększenie prędkości wiatru na jego szczycie.
Paralotniarze napędowi na kwestię warunków pogodowych patrzą prościej.
Dla napędowca liczy się przede wszystkim to, aby powietrze było spokojne, czyli takie, w którym wiatr jest laminarny i nie występuje termika, lub jest ona minimalna. Dlatego też ci piloci do latania wybierają zazwyczaj poranki lub wieczory, a unikają południa czyli czasu z najwyższą aktywnością termiczną.
Pilot napędowy tak naprawdę swoją uwagę poświęca głównie na wiatr i porywy. Dla takiego pilota wiatr idealny to taki, który umożliwi bezproblemowy start, lądowanie oraz poruszanie się we wszystkich kierunkach ze zbliżoną lub najlepiej taką samą prędkością. Porywy wiatru natomiast lepiej aby nie były większe niż 6-7m/s nawet do 8 m/s. Czasem jednak może zdarzyć się taka sytuacja, że wiatr będzie na niskim poziomie, a porywy na wysokim. Wtedy powietrze z pewnością będzie turbulentne.
Warunki idealne należą do rzadkości, więc najczęściej pilot decyduje się na kompromis.
Warunki bezwietrzne charakteryzują się tym, że brak wiatru może powodować trudności ze startem – zwłaszcza dla pilotów, którzy mają szybsze skrzydła. Jednak gdy już uda się im postawić skrzydło i wystartować, powietrze powinno być pozbawione turbulencji i umożliwi lot w każdym kierunku z są samą prędkością względem ziemi.
Wiatr powyżej 0 m/s do 2 m/s jest najbardziej kompromisowy. Łączy łatwość startu z możliwością poruszania się w powietrzu we wszystkich kierunkach z niewielką różnicą prędkości przy locie pod lub z wiatrem. W takich warunkach przelot określonego dystansu najlepiej jest zaplanować tak, aby powrót na startowisko był z wiatrem, a nie przeciwnie. Natomiast warunki z wiatrem większym umożliwią łatwe postawienie skrzydła i szybki start jednak kosztem tego, że w powietrzu może być turbulentnie oraz, że wymagane będzie bardziej przemyślane planowanie trasy przelotu, gdyż prędkości odlotu i przylotu do startowiska będą zdecydowanie inne. Należy pamiętać, że nie wolno latać przy zbyt silnym wietrze – powyżej 4-5 m/s, gdyż (poza brakiem przyjemności z latania) taki lot może skończyć się przymusowym lądowaniem – najczęściej w miejscu, które miejscem startu nie było.
Gdzie sprawdzać pogodę?
Szukanie warunu zaczyna się jeszcze zanim pilot przyjedzie na startowisko – od sprawdzenia pogody w sieci. Obecnie jest dostępnych wiele serwisów internetowych, które w mniej bądź bardziej dokładny sposób przewidują pogodę w danym miejscu nawet co do godziny. Należy mieć jednak na uwadze to, że najbardziej dokładna pogoda będzie na maksymalnie trzy dni w przód. Należy pamiętać, że na ten fakt także trzeba patrzyć z przymrużeniem oka, gdyż pogoda bywa kapryśna i może się zmienić – i to nawet kilka razy w ciągu jednego dnia.
Można jednak wytypować kilka stron, które bardzo dobrze mogą spełniać rolę lotniczej informacji pogodowej. Takimi stronami są między innymi windy.com, ventusky.com czy też polski meteo.pl (ICM). Tego typu strony posiadają dużą bazę informacyjną, która będzie wystarczająca do zaplanowania lotów. Strony te umożliwią sprawdzenie parametrów pogody takich jak: temperatura, możliwość wystąpienia opadów, prędkość i porywy wiatru, ciśnienie, procent zachmurzenia, czy nawet wysokość podstawy chmur.
Windy oraz Ventusky mają także taką zakładkę jak radar. Jest to opcja, która dokładnie pokaże gdzie są opady w chwili sprawdzania. Nie należy zapominać też o tym, że strony te mają także możliwość sprawdzenia temperatury oraz parametrów wiatru na określonej wysokości. Jak powszechnie wiadomo, wraz ze wzrostem wysokości temperatura spada, a prędkość wiatru rośnie – dlatego warto sprawdzić nie tylko to, co znajduje się na poziomie ziemi.
Najlepiej jest nie ograniczać się tylko do jednego źródła danych o pogodzie i sprawdzać w kilku miejscach, wyciągając przy tym własne wnioski.
Najważniejszym jednak wyznacznikiem tego, czy jest warun, czy też go nie ma, jest własna ocena warunków pogodowych już na samym startowisku, tuż przed lotami –może okazać się, że prognozy pogody nie mają totalnie żadnego pokrycia w rzeczywistości 🙂
